Brieven uit de loopgraven

In 3HAVO behandelde ik de Eerste Wereldoorlog. Als afsluiting van het hoofdstuk verdiepten de leerlingen zich in een van de veldslagen die zich in deze oorlog hebben afgespeeld. Ze kropen in de huid van een van de soldaten in de loopgraven en schreven een brief naar het thuisfront. Dat leverde mooie resultaten op. 

Doelen

Deze doelen communiceerde ik met de leerlingen:

• Je kent de typische omstandigheden van minimaal 1 veldslag uit de Eerste Wereldoorlog
• Je begrijpt hoe een soldaat zich in een specifieke veldslag heeft gevoeld / Je kan je inleven in een soldaat uit de Eerste Wereldoorlog
• Je kan een veldslag in de tijdlijn van de Eerste Wereldoorlog plaatsen en op basis daarvan chronologisch correcte uitspraken doen
• Je kan historische informatie verzamelen en op basis daarvan een historisch correcte brief schrijven

Werkwijze

Leerlingen hadden voorafgaand aan deze opdracht een lessenserie over de Eerste Wereldoorlog gevolgd. Hierbij waren o.a. de aanleiding en oorzaken van de oorlog aan de orde geweest. Aan de hand van brieven aan het thuisfront en dagboekfragmenten hadden leerling zich al een beeld kunnen vormen van de situatie in de loopgraven. [1]

Fase 1: In fase 1 verzamelden leerlingen informatie over de slag waarin zij (fictief) meevochten. Ik vond in deze fase ook Wikipedia goed genoeg als bron.

Fase 2: In fase 2 leefden de leerlingen zich in in hun hoofdpersoon. Dit gebeurde aan de hand van sturende vragen als: hoe voel je je, wat vind van je officier, wie mis je?

Fase 3: In fase 3 schreven de leerlingen de brief. De basisopdracht was om deze op de computer en in het Nederlands te schrijven. Als plusmogelijkheid mochten de leerling de brief ook handgeschreven of in de taal van hun personage inleveren.

Leerlingen kregen voor het doorlopen van de twee fases twee lessen van 50 minuten in een computerlokaal. Leerlingen hadden de mogelijkheid de brief thuis naar eigen inzicht af te ronden.

Opbrengsten

Per fase beschrijf ik enkele opbrengsten:

Fase 1: Door zich te oriënteren op hun eigen slag, kregen leerlingen nog veel beter een idee van de aantallen slachtoffers. Binnen de beperkte tijd van hun slag (enkele weken of maanden) vonden ze tot tienduizenden of honderdduizenden slachtoffers. Door bewust te vragen naar de winnaar van de slag, moest bijna elke leerling vaststellen dat de slagen zinloos waren. Tienduizenden slachtoffers zonder winnaar. Een van de leerlingen slaakte een verbaasde kreet toen hij de luchtfoto’s van Passchendaele zag, voor en na de Derde Slag om Ieper.

Fase 2: In fase 2 werden leerlingen echt aan het denken gezet. Wie kan je missen? Heb je thuis ook een vrouw of vriendin, kinderen misschien? Leerlingen wilden meer informatie over de verhouding tussen officieren en soldaten. Moest je dan echt de loopgraaf uit als de officier op het fluitje blies?

Fase 3: In fase 3 konden leerlingen echt hun creativiteit kwijt. Dat betrof zowel de vormgeving, als de inhoud. Uit zichzelf bedachten leerlingen dat brieven ook in een envelop thuishoren. En dat ze best een beetje smoezelig kunnen zijn, omdat ze ‘in de loopgraaf’ geschreven zijn.

Passages waaruit begrip blijkt

De volgende passages maken duidelijk dat leerlingen zich goed hebben ingeleefd en de kennis over de omstandigheden in de loopgraven hebben toegepast. Er is sprake van gifgas, afnemend enthousiasme en de angst om aan te moeten vallen:

We moeten een gasmasker op omdat er een nieuwe techniek is uitgevonden: gifgas. We moeten natuurlijk niet die giftige stoffen inademen, anders gebeuren er nare dingen, zoals mensen die er blind van zijn geworden en al die verminkten: verschrikkelijk. 

I wish I was just home. But unfortunately the reality is quite different. I started so full of enthousiasm. Hower, there is little more to it. I’ll tell you something about this battle: it began with a deafening canons roar. This lasted for hours. After that we have to attack. 

Believe me, I was terrified, but I knew I had to attack. I don’t want to tell you alle the details, because war is so cruel. […] My dear Caithlyn, please always keep hope and don’t cry. I promise everything will be allright. 

Mogelijk vervolg

Bij meer beschikbare lessen waren dit mooie uitbreidingsopties geweest:

1. Maak groepen van leerlingen die in verschillende slagen hebben meegevochten. Laat ze hun ervaringen delen, waarbij ze ook duidelijk de plaats en tijd van handeling benoemen. Zo krijgen leerlingen het idee dat de oorlog zich op verschillende plekken (Verdun, Ieper, de Somme etc.) heeft afgespeeld en er langdurig niets veranderde in de oorlog.
2. De leerlingen krijgen eerst uitleg over censuur en zien voorbeelden van (met name) de Engelse censuur uit de Eerste Wereldoorlog. Complete zinnen werden zwartgemaakt. Leerlingen mogen op de (kopie van) brief van een klasgenoot de informatie zwart maken die volgens de regering niet voor het thuisfront bestemd was.

Lees ook: de uitvoering van de les over brieven in de loopgraven

Download

Hieronder is de opdracht te downloaden:

Opdracht Eerste Wereldoorlog definitief

---

[1] Hiervoor gebruikte ik: Ooggetuigen van de Eerste Wereldoorlog